اشتباه رضاشاه را سر تغییر واحد پول تكرار نكنند-دلایل هشتگانه برای انتخاب "تومان" به عنوان واحد پول
با گذشت 82 سال از رسمیت "ریال" به عنوان واحد پول ملی، هنوز عموم مردم و حتی مسئولین از بكارگیری واژه نامأنوس و اروپائی "رئال" یا "ریال" امتناع كرده و در مراودات مالی خود از واحد غیررسمی ولی متداول "تومان" استفاده می كنند كه همین دوگانگی موجبات اشتباه، سوءتفاهم و سردرگمی مردم می شود. آنها هر گاه قیمتی را به ریال میشنوند باید تبدیل به تومان بكنند، وقتی می شنود فلان طرح با اعتبار چند میلیاردی اجرا شده نمی دانند منظور گوینده ریال است یا تومان؟
به گزارش الف؛ وقتی قیمت كالایی روی آن درج شود، حتماً باید واحد آن نوشته شود وگرنه سردرگم می شویم. گردشگران خارجی از دوگانگی واحد پولی گیج می شوند. این دوگانگی، یك تلاش ذهنی بیفایده را بر ایرانیان تحمیل میكند كه گاهی با خطا همراه است. قرن حاضر نشان داد، واحد پولی 80 ساله "ریال" هیچگاه نمی تواند جایگزین واحد پولی 800 ساله "تومان" شود و نباید مجدداً اشتباه دیگری در این موضوع بكنیم."تومان" یك واژه ایرانی ـ تركی به معنای عدد "10.000" است كه علاوه بر واحد پولی ایران در 800 سال گذشته، در فرهنگ و ادب و تاریخ ما نیز همواره به جای عدد ده هزار استفاده شده است. در واحد پولی نیز بخاطر برابری آن با 10.000 دینار چنین نامی را نهاده اند.
واحد پولی تومان پس از 7 قرن در سال 1308 توسط رضاشاه منسوخ شده واحد نامأنوس پرتغالی ـ اسپانیائی "رئال" یا "ریال" به عنوان واحد پول ملی تعریف شد اما در این 82 سال همچنان "تومان" در افواه و اقوال عامه مردم به عنوان واحد اصلی پول كاربرد داشته است. حتی مسئولین حكومتی نیز كه اجباراً و اكراهاً باید از واژه فرنگی "ریال" استفاده كنند، كراراً فراموش كرده و از واحد مردمی تومان استفاده كرده اند. ..
سكه صد دینار" یا همان "صنار" را سلطان محمود غزنوی ضرب كرد و بعدها به "محمودی" معروف شد. دینار واحد پول روم و برگرفته از نام امپراتور روم دیناریوس بود.
همزمان شاهان سامانی ماوراءالنهر سكه های نقره ای معروف به "شاهی" را ضرب كردند كه ارزش آن نصف محمودی بود. بعداً 1000 دینار را "قران" و 10.000 دینار را "تومان" گفتند. شاه عباس سكه 200 دیناری را به نام "عباسی" ضرب كرد اما همان زمان سكه های پرتغالی ـ اسپانیائی در ایران به نام "رئال" یا "ریال" متداول شدند كه برابر 1175 دینار بود. "رئال" در اسپانیا و پرتغال همان "رویال" در انگلیس است كه به معنای سلطنتی و شاهی است. نادرشاه نیز سكه "نادری" به ارزش 500 دینار ضرب كرد.
در اواخر دوره قاجار سكه های 1000 و 2000 دیناری ضرب شد كه به یك "قران" و "دو قران" یا دوهزار (اصطلاحاً دوزار و دوقرون) معروف شدند. رضا شاه ارزش 1175 دیناری را به 1000 كاهش داده و نام واحد پول ملی را "ریال" گذاشت. حال با افزایش تورم و افزایش تعداد صفرها در معاملات روزمره، جا دارد پس از 82 سال مجدداً چهار صفر دیگر از واحد پول ملی ریال برداشته و به دلایل هشتگانه ذیل الذكر، عنوان "تومان" را روی واحد پول ملی برگزینیم:
1 ـ از نظر بین المللی : برخلاف "ریال" كه واژه اروپایی بوده و غیر از ایران در چندین كشور مانند عربستان، عمان، قطر، یمن، برزیل به عنوان واحد ملی پول استفاده می شود، هیچ كشوری دارای واحد پولی "تومان" نیست.
2 ـ از نظر عددی: تومان به معنای 10.000 است. برای همین 10.000 دینار را تومان می گفتند. اكنون نیز با حذف چهار صفر از پول ملی ریال، می توان 10.000 ریال را "تومان" نامید. اگر قرار بود 3 صفر حذف شود، اطلاق تومان به واحد پول اینچنین زیبا نبود.
3 ـ از نظر عرفی و عامی: قرن حاضر نشان داد ایرانیان واحد پول 800 ساله ی "تومان" را فدای واحد پول فرنگی "ریال" نمی كنند. حتی كشورهای همسایه نیز واحد پول ما را تومان می دانند. باید به باورها و عادتهای مردم احترام گذاشت. هرگز مردم ایران مانند فرنگی ها ساعت یك نصف شب را یك بامداد نمی گویند. در یك بعد از ظهر ساعت را از هزاران شهروند سئوال كنیم. چند نفر می گویند: ساعت 16 است! مردم ایران 800 سال است با واحد پولی "تومان" یا "تومن" عجین شده است و آنرا فدای واحد 80 ساله نكرده و نمی كنند.
4 ـ از نظر تاریخی: واحد پولی تومان یا عدد تومان در تاریخ ما سابقه 8 قرنی دارد. ما باید تاریخ و فرهنگ خود را حفظ كنیم. برای نمونه 730 سال پیش رشیدالدین فضل الله در جامع التواریخ در قسمت داستان غازان خان آورده است: "خواجه شمسالدین صاحب دیوان...گفت...از هر ده تومان كه پادشاه اطلاق فرمود هشت تومان توفیر میكنم و به دو تومان بر ولایت برات میكنم". و یا در عالم آرای صفوی (تصحیح یدالله شكری، بنیاد فرهنگ ایران، صفحه 201) آمده است: "... و در كمر هر كدام بیست تومان زر نقد بود به دست سپاه قزلباش افتاد".
5 ـ از نظر ادبی: "تومان" غیر از واحد پولی در معنای 10.000 جزئی از شعر و ادبیات ما نیز بوده است. برای نمونه امیرخسرو دهلوی كه در آستانه 800 مین سال تولدش قرار داریم، در مصرعی می گوید: "به فوجی ده «تومن» زیر و زبر كرد" كه منظور از 10 تومن، ده تا 10.000 نفر است كه همان لشكر 100 هزار نفری است نه واحد پولی.
6 ـ از نظر سیاسی ـ نظامی: اصطلاح "تومان" در مسائل نظامی ایران به یك قشون 10 هزار نفری اطلاق می شد. لذا فرمانده قشون 10 هزار نفری را هم "امیرتومان" یا "تومان باشی"می گفتند كه رجال نظامی و سیاسی زیادی در سده های گذشته دارای رتبه نظامی "امیر تومان" یا "تومان باشی" بوده اند مانند مظفرالسلطنه امیرتومان.
7 ـ از نظر روانی: طبیعی است كه با تغییر واحد پولی و رایج شدن اصطلاحی جدید، مردم دچار شوك روحی می شوند. این شوك ممكن است بخاطر نگرانی از وضعیت مالی و ارزش پول جدید باشد، ممكن است بخاطر خلط با اعداد و ارقام یا اصطلاح های سابق (ریال و تومان) باشد یا به هر دلیل دیگر. انتخاب پول رایج "تومان" مانند 800 سال گذشته می تواند آرامش خوبی به جامعه و مردم بدهد همانگونه كه در تركیه بعد از حذف 6 صفر، واحد پول ملی را "لیر" یا "لیر جدید" نامیدند و مردم تركیه نیز اكنون "لیر" می گویند و مانند گذشته مبادلات و معاملات خود را انجام می دهند.
8 ـ از نظر تجربه: اشتباه رضاشاه در كنار گذاشتن عرف و عادت مردم نباید تكرار شود. هنوز بعد از هشتاد و اندی سال روزنامه های كشور، اقوال وزیران و مدیران را اصلاح می كنند كه منظور مسئول تومان بوده است نه ریال! درحالیكه این خطای 10 برابری یعنی 1000 % خطا! بهتر است به همین عادت 800 ساله مردم تمكین كنیم و تجربه و بن بستی دیگر را نیآزماییم.
